🐠 ጾታቸውን እንደፈለጉ የሚቀይሩት አስገራሚዎቹ የባህር ዓሳዎች! 🌊

 
ሰኔ 10 ቀን 2018(መናኸሪያ ሬዲዮ) በዱር እንስሳትና በባህር ስነ-ህይወት ዓለም ውስጥ እጅግ አስገራሚ እና ውስብስብ ከሚባሉ የመራቢያ ስልቶች መካከል አንዱ የተወሰኑ የዓሳ ዝርያዎች በሕይወት ዘመናቸው ጾታቸውን ሙሉ በሙሉ የመቀየር ብቃት መሆኑን የባህር ሳይንስ ተመራማሪዎች ገለጹ። ይህ ተፈጥሮአዊ ክስተት በስነ-ህይወት ሳይንስ “ሴክዌንሻል ሄርማፍሮዲቲዝም” (Sequential Hermaphroditism) በመባል ይታወቃል።
 
ይህንን ልዩ ተፈጥሮአዊ መላመድ በስፋት ከሚያሳዩት መካከል እንደ ክላውንፊሽ (Clownfish)፣ ራስስ (Wrasses) እና ግሩፐር (Groupers) የተሰኙት የዓሳ ዝርያዎች ተጠቃሽ ናቸው። እንደ ሳይንቲስቶች ማብራሪያ፣ እነዚህ የዓሳ ዝርያዎች እንደየእድሜያቸው፣ እንደ ሰውነት መጠናቸው ወይም በቡድናቸው ውስጥ ባለው ማኅበራዊ ሁኔታ ላይ በመመስረት ከወንድነት ወደ ሴትነት ወይም ከሴትነት ወደ ወንድነት የመቀየር ተፈጥሮአዊ ሥርዓት አላቸው።
 
ይህ ሂደት በሁለት ዋና ዋና መንገዶች ይከፈላል፦
 
የመጀመሪያው “ፕሮታንድሪ” (Protandry) የሚባለው ሲሆን፣ ይህም ዓሳዎች ሕይወታቸውን በወንድነት ጀምረው ወደ ሴትነት የሚቀይሩበት ሂደት ነው። ለዚህም ማሳያ የሚሆኑት በኮራል ሪፎች አካባቢ የሚኖሩት “ክላውንፊሽ” የተባሉት የዓሳ ዝርያዎች ናቸው። እነዚህ ዓሳዎች በጣም ጥብቅ በሆነ ማኅበራዊ ተዋረድ ውስጥ የሚኖሩ ሲሆን፣ በአንድ ቡድን ውስጥ አንዲት ትልቅና ዋነኛ ሴት ዓሳ እና አንድ አነስተኛ መራቢ ወንድ ዓሳ ብቻ ይገኛሉ። በሆነ ምክንያት እቺ ዋነኛ ሴት ዓሳ በድንገት ከጠፋች ወይም ከሞተች፣ በቡድኑ ውስጥ ያለው መራቢ ወንድ ዓሳ ከፍተኛ የሆርሞን ለውጥ በማድረግና መጠኑን በመጨመር በአጭር ጊዜ ውስጥ ወደ አዲሷ ዋነኛ ሴት ዓሳነት ይቀየራል ነው የተባለው።
 
ሁለተኛው ደግሞ “ፕሮቶጂኒ” (Protogyny) የሚባለውና ከላይ ከተጠቀሰው ተቃራኒ የሆነው ሂደት ነው። በዚህኛው ሥርዓት ደግሞ ዓሳዎቹ ሕይወታቸውን በሴትነት ጀምረው ወደ ወንድነት ይቀየራሉ። ይህንን ባህሪ እንደ “ራስስ” እና “ግሩፐር” ያሉ የዓሳ ዝርያዎች ያሳያሉ። በእነዚህ ዝርያዎች ዘንድ አንድ ትልቅ ወንድ ዓሳ የሴቶቹን ቡድን የሚመራ ሲሆን፣ ይህ መሪ ወንድ ዓሳ በድንገት ሲጠፋ በቡድኑ ውስጥ ያለችው ትልቋ እና ጠንካራዋ ሴት ዓሳ ባህሪዋን በመቀየር በጥቂት ቀናትና ሳምንታት ውስጥ ሙሉ በሙሉ ወደ መራቢ ወንድነት ትሸጋገራለች።
 
ሳይንቲስቶች እንደሚያስረዱት፣ ይህ ዓይነቱ ተፈጥሮአዊ መላመድ ዓሳዎቹ ጤናማና ቀጣይነት ያለው የመራቢያ ሥርዓት እንዲኖራቸው ትልቅ እገዛ ያደርጋል። በቡድን ውስጥ ያለውን የወንድ እና የሴት ሚዛን በራሳቸው በማስተካከል፣ በተፈጥሮ አደጋዎች ወይም በአደን ምክንያት የአንድ ጾታ መሪዎች በሚጠፉበት ጊዜ ዘራቸው እንዳይጠፋና በተሳካ ሁኔታ መራባታቸውን እንዲቀጥሉ ያደርጋቸዋል። ይህ ክስተት በእንስሳት ዓለም ውስጥ ካሉ እጅግ አስደናቂ የስነ-ተዋልዶ ስልቶች መካከል አንዱ ተደርጎ ይወሰዳል።
__

ሀሳብ እና’ሳ’ፍራለን