በየእለቱ በሬዲዮና በቴሌቪዥን ዜናዎች ላይ “በደረሰ የትራፊክ አደጋ የሰዎች ህይወት አለፈ” የሚሉ መርዶዎችን መስማት የተለመደ የዕለት ተዕለት ክስተት ሆኗል። ነገር ግን የህዝብ ጤና መረጃዎች እንደሚያሳዩት፣ ለእያንዳንዷ ቁጥር በስተጀርባ መጪው ጊዜያቸው የተቀጠፈ ወጣቶች፣ ተስፋቸው የጨለመ ቤተሰቦች እና የማይጠገን ማህበራዊ ጠባሳ አለ። በአገራችን የትራፊክ አደጋ ከተራ አጋጣሚነት አልፎ ከፍተኛ ቀውስ እየፈጠረ የሚገኝ የህዝብ ጤና ስጋት ነው። ይሁን እንጂ አብዛኛዎቹ የሚዲያ ዘገባዎችም ሆኑ የህዝብ ግንዛቤዎች አደጋውን ከመሰረታዊ ምክንያቶቹ ይልቅ ሁልጊዜም በግለሰብ አሽከርካሪዎች ወይም እግረኞች ስህተት ላይ ብቻ ያነጣጥራሉ። የአደጋዎችን ቁጥር በዘላቂነት ለመቀነስ ግን ከግለሰብ ጥንቃቄ ባሻገር የስርዓት, የመሰረተ-ልማት እና የፖሊሲ ማሻሻያዎችን በጥልቀት መመርመር ግድ እንደሚል የመስኩ ተመራማሪዎች ያመለክታሉ።
የዓለም ጤና ድርጅት (WHO) መረጃዎች እንደሚያመለክቱት፣ በአለም አቀፍ ደረጃ የትራፊክ አደጋ ከ5 እስከ 29 ዓመት ባለው የዕድሜ ክልል ውስጥ ለሚገኙ ህጻናትና ወጣቶች ሁነኛ የሞት መንስኤ ነው። ከዚህ መከራ ደግሞ የአፍሪካ አህጉር ከፍተኛውንና ተመጣጣኝ ያልሆነውን ድርሻ ትወስዳለች። በሌሎች የአለም ክፍሎች በትራፊክ የሚጠፋው ህይወት በየጊዜው እየቀነሰ ቢመጣም፣ በአፍሪካ ግን በተቃራኒው እየጨመረ ይገኛል። ለዚህ ደግሞ እንደ ኢትዮጵያ ባሉ በማደግ ላይ ያሉ አገራት የሚታዩ የመንገድ መሰረተ-ልማት እጥረት፣ ደካማ የቁጥጥር ስርዓት እና የፖሊሲ አፈጻጸም ክፍተቶች በዋነኝነት የሚጠቀሱ እውነታዎች መሆናቸውን የዘርፉ ተንታኞች ያብራራሉ።
ብዙውን ጊዜ አደጋ ሲደርስ ቀዳሚው ጣት የሚቀሰረው በአሽከርካሪው ፍጥነት ወይም በእግረኛው አለመጠንቀቅ ላይ ነው። እርግጥ ነው፣ የሰውኛ ስህተትና ቸልተኝነት ለአደጋዎች መከሰት የራሱ ድርሻ አለው። ነገር ግን የትራንስፖርት ተመራማሪዎች “መንገዶቻችንስ ለአደጋ ተጋላጭ እንዳይሆኑ ተደርገው የተሰሩ ናቸው ወይ?” የሚለውን ጥያቄ በስፋት ያነሳሉ። በዋና ዋና ከተሞቻችን የሚገኙ በርካታ መንገዶች ለእግረኞች ምቹ አለመሆናቸውን የመንገድ ደህንነት ግምገማዎች ያሳያሉ። የተከለሉ የእግረኛ መንገዶች እጥረት፣ በምሽት በቂ የጎዳና መብራት አለመኖር፣ ግልጽ የሆኑ የትራፊክ ምልክቶች እና የማቋረጫ መስመሮች አለመሟላት እግረኞችን እና አሽከርካሪዎችን ለከፍተኛ አደጋ ያጋልጣል። ለአብነት ያህል፣ ከፍተኛ የትራፊክ ፍሰት ባለባቸው መስመሮች ላይ አስተማማኝ የእግረኛ ማሻገሪያ ድልድዮች አለመኖር ወይም ተደራሽ አለመሆን እግረኞች አስገዳጅ በሆነ ሁኔታ ሰፋፊ መንገዶችን በስጋት እንዲያቋርጡ እንደሚያደርጋቸው የከተማ ፕላነሮች ይጠቅሳሉ። ይህ የሚያሳየው አደጋዎች በአጋጣሚ የሚፈጠሩ ሳይሆን በመሰረተ-ልማት ዲዛይን ክፍተት ሳቢያ ጭምር የሚከሰቱ መሆናቸውን ባለሙያዎች ይከራከራሉ።
ሌላው ትኩረት የሚሻው ጉዳይ የፖሊሲዎች አፈጻጸም እና የቁጥጥር መላላት ነው። ለአሽከርካሪዎች የሚሰጥ የብቃት ማረጋገጫ አሰጣጥ ሂደት ግልጽነት እና ጥራት፣ የተሽከርካሪዎች የቴክኒክ ምርመራ አተገባበር ላይ የሚታዩ ክፍተቶች እንዲሁም የፍጥነት ገደብ ህጎችን በአግባቡ አለማስከበር ለአደጋው መባባስ ምቹ ሁኔታ መፍጠሩን የፖሊሲ ተንታኞች ያመለክታሉ። የህግ ማስከበሩ ሂደት ዘመናዊ ቴክኖሎጂዎችን ከመጠቀም ይልቅ አሁንም በአብዛኛው በሰው ኃይል ላይ ብቻ የተመሰረተ መሆኑ የቁጥጥር ስራው ውጤታማ እንዳይሆን አድርጎታል። ይህም የህግ መተላለፎች በሰፊው እንዲቀጥሉ እና የመንገድ ደህንነት ደንቦች በተሟላ መንገድ እንዳይተገበሩ ትልቅ እንቅፋት መሆኑን የቁጥጥር ጥናቶች ያሳያሉ።
ስለሆነም የትራፊክ አደጋን ለመቀነስ የሚደረገው ጥረት ስር ነቀል በሆነ መልኩ ሊቀየር እንደሚገባ የትራንስፖርት እና የደህንነት ባለሙያዎች ያሳስባሉ። “አካታች የመንገድ ዲዛይን (Safe System Approach)” ደጋፊዎች እንደሚሉት፣ የመንገድ መሰረተ-ልማቶች ሲገነቡ አሽከርካሪዎችን ብቻ ማእከል ያረጉ ሳይሆኑ ለእግረኞች፣ ለሳይክል ተጠቃሚዎች እና ለአካል ጉዳተኞች ምቹና ደህንነታቸው የተጠበቀ መሆን አለበት። በተለይም ትምህርት ቤቶች፣ ሆስፒታሎችና የገበያ ቦታዎች ባሉባቸው አካባቢዎች የፍጥነት ማቀነባበሪያዎችንና ግልጽ ምልክቶችን በስፋት መገንባት ህይወትን የመታደግ አቅም እንዳለው የምህንድስና ጥናቶች ያሳያሉ።
ለአብነትም ኢትዮጵያ በዋና ከተማዋ አዲስ አበባ እና በአንዳንድ የክልል ከተሞች የጀመረቻቸው ሁሉን አካታች የመንገድ መሰረተ ልማት እንቅስቃሴዎች በበጎ ምሳሌነት ሊጠቀሱ የሚገባቸው ሲሆን፣ መሰል አበረታች ጅምሮች ይበልጥ ሊደገፉ፣ ሊበረታቱና በአገር አቀፍ ደረጃ በስፋት ሊተገበሩ እንደሚገባ የከተማ ልማት ባለሙያዎች ያሰምሩበታል።
ከዚህ በተጨማሪ የትራፊክ ህግ ማስከበር ስራውን በቴክኖሎጂ ማዘመን ወሳኝ እርምጃ መሆኑን የዘርፉ ባለሙያዎች ያነሳሉ። የፍጥነት መቆጣጠሪያ ራዳሮችን እና የጥሰት መመዝገቢያ ካሜራዎችን በስፋት ስራ ላይ ማዋል የሰውኛ ተጽዕኖዎችን ከመቀነሱም በላይ አሽከርካሪዎች ህግ እንዲያከብሩ ያስገድዳል። ይህ ከዘመናዊ የመረጃ አያያዝ ጋር መያያዝ እንዳለበት የከተማ ፕላነሮች ይገልጻሉ፤ አደጋዎች በብዛት የሚከሰቱባቸውን ቦታዎች (Blackspots) በመረጃና በካርታ በመለየት፣ በእነዚያ የተለዩ አካባቢዎች ላይ የተነደፈ የመሰረተ-ልማት ማሻሻያ እና ጥብቅ ቁጥጥር ማድረግ የሰውን ህይወት ለመታደግ ያስችላል።
በመጨረሻም፣ የህዝብ ጤና ተመራማሪዎች እና የፖሊሲ ተንታኞች የመንገድ ደህንነትን እንደ አንድ ዋነኛ የህዝብ ጤና እቅድ አካል አድርጎ የመመልከት አስፈላጊነትን ያጎላሉ። እንደ ዓለም አቀፍ የደህንነት ባለሙያዎች ማብራሪያ፣ ይህንን ቀውስ በዘላቂነት ለመፍታት ከግለሰብ ተጠያቂነት ባለፈ፣ መዋቅራዊ የመሰረተ-ልማት ማሻሻያዎችን ማድረግ እና ጠንካራ ተቋማዊ የፖሊሲ ቁጥጥር ስርዓት መዘርጋት ብቸኛው መፍትሔ ነው።
በጌታሁን አስናቀ
ምላሽ ይስጡ